Nét đẹp nghề truyền thống mây tre đan xã Triệu Đề


Những năm gần đây, sự phát triển không ngừng của công nghệ hiện đại, khiến cho làng nghề truyền thống mây tre đan Triệu Đề đang dần bị mai một. Thế nhưng, trước sự phát triển mạnh mẽ ấy, vẫn còn những con người bằng sự đam mê, tâm huyết với nghề đã và đang góp phần giữ gìn, bảo tồn nét tinh hoa truyền thống quê hương.

Nghề mây tre đan, xã Triệu Đề, huyện Lập Thạch đã có hàng trăm năm nay. Những năm trước đây, nghề mây tre đan không chỉ tạo công ăn việc làm lúc nông nhàn cho người dân mà còn là công việc chính mang lại thu nhập cho người dân nơi đây. Tuy nhiên, thời gian gần đây, cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, các sản phẩm của Triệu Đề cũng bị cạnh tranh khốc liệt. Các sản phẩm rổ, rá làm bằng nhôm, nhựa được bày bán tràn lan nên các sản phẩm từ mây, tre của người dân nơi đây rất khó tồn tại. Thế nhưng bằng đam mê với nghề, những người dân xã Triệu Đề vẫn đang cần mẫn vót từng nan tre để hoàn thành sản phẩm, đưa sản phẩm bày bán khắp các chợ quê.

Nghề mây tre đan ở xã Triệu Đề chủ yếu tập trung ở làng Triệu Xá  thuộc 7 thôn với trên 850/1.560 hộ làm nghề. Những sản phẩm từ thô sơ như: Thúng, mủng, rổ, rá hay những sản phẩm tinh xảo hơn như bàn ghế… được người nghệ nhân nơi đây làm ra và luôn được ưa chuộng, đánh giá cao. Tuy thu nhập không cao so với nghề thủ công truyền thống khác nhưng với tình yêu và niềm đam mê với nghề truyền thống dù trải qua thăng trầm của lịch sử, những người dân vẫn bám trụ và phát huy nghề mây tre đan truyền thống.

Gìn giữ làng nghề truyền thống mây tre đan xã Triệu Đề là một nét đẹp trong bức tranh làng quê

Ông Triệu Văn Sách, Thôn Lam Sơn, xã Triệu Đề, huyện Lập Thạch. Một trong số những nghệ nhân trong xã còn bám trụ với nghề cho biết: Ngoài một số mặt hàng làm theo đơn đặt hàng của công ty, thì người dân nơi đây vẫn chủ yếu là làm ra những vật dụng thiết yếu trong sinh hoạt của người dân hàng ngày, như: thúng mủng, nong, nia, rổ, rá…. Để làm ra những vật dụng đó phải trải qua rất nhiều những công đoạn.

Thứ nhất: Chọn nguyên liệu

 Với mỗi sản phẩm khác nhau sẽ có cách chọn nguyên liệu khác nhau. Ông cho biết, với nguyên liệu làm rá thì phải chọn tre mai, tre phải già, tươi. Sau khi chặt che ra từng đốt phải phơi cho tre se se bớt hơi nước. Còn nguyên liệu làm thúng mủng, nong nia thì nên dùng tre thường và phải già, sau đó chẻ nan to khoảng 1-1,5 cm, tùy theo vật dụng cần làm mà nan tre có độ dài, ngắn khác nhau. Nếu mua tre khô phải tiến hành ngâm thì mới đan được.

Công đoạn thứ 2: Chế tác sản phẩm

Sau khi đã làm xong công đoạn chọn nguyên liệu, những người thợ thủ công tiến hành đan bước đầu. Đan phần đáy và thân sản phẩm.

Với rá thì sử dụng đan nong mốt, nghĩa là một nan lên, một nan xuống. Với mủng lại sử dụng phương pháp đan nong tứ, tức là cất 2 nan, rồi cất 4 nan sau đó đè 3 nan. Với cách đan này, đáy mủng sẽ có hoa văn là những hình thoi, với kích thước nhỏ dần, đồng tâm tại đáy rất đẹp mắt.

Sau khi đan xong phần đáy và phần thân sẽ tiến hành hun khói nhằm phòng tránh mọt cắn trong quá trình sử dụng. Phương pháp hun được tiến hành như sau:

Trước tiên cần đào một hố sâu 0,5m, độ rộng tùy vào sản phẩm là giá hay nia mà hố có đường kính khác nhau. Sau đó dùng rơm, rạ lót phía dưới cùng rồi nhóm lò, sau đó rắc một lớp trấu nhằm tránh ngọn lửa to, làm cháy phần phên tre đã đan lên phía trên và cuối cùng là lớp bao tải chắn khói phía trên. Trong quá trình hun không được để không khí lọt vào trong lò sẽ làm lửa cháy to, dẫn đến cháy phên, nếu có khói màu xanh nghĩa là phên sắp cháy. Nếu tiến hành hun cẩn thận thì có thể đi làm đồng cả buổi chiều rồi về ra lò cũng không sao.

Sau khi lấy phên ra khỏi lò, đợi phên tre nguội thì tiến hành làm cạp. Cạp rổ rá là cạp khung, được uốn và nẹp sẵn còn cạp nia thì uốn tùy ý, tức là nia rộng tới đâu thì làm tới đó chứ không làm khung trước.

Sau khi tra cạp, tiến hành cắt bớt phần thừa và lứt cạp. Lứt cạp sử dụng mây được chẻ nhỏ, hoặc dây nhựa công nghiệp. Dùng đầu sắt nhọn đục lỗ phần thân, dưới cạp rồi xỏ dây thừa phần thân, vòng qua cạp rồi thắt nút. Cứ 1,5cm lại đục một lỗ vá tiến hành tương tự cho đến hết vòng cạp là hoàn thành một sản phẩm. Sau khi hoàn thành, các sản phẩm được kiểm tra lại, đảm bảo độ bền chắc và không méo mó.

Để làm ra một sản phẩm, các nghệ nhân nơi đây phải trải qua rất nhiều công đoạn, vất vả là thế. Nhưng hiện nay, nghề mây tre đan xã Triệu Đề gặp không ít khó khăn khi mà yêu cầu kỹ thuật của thị trường ngày càng cao, trong khi đó các thợ đan lát ở đây chỉ mới đáp ứng được kỹ thuật của những mặt hàng đơn giản. Hơn nữa, ngày công  làm nghề còn thấp, chỉ có 40 - 50 nghìn đồng/người/ngày nên chưa thu hút được lực lượng lao động trẻ theo đuổi nghề. Đa số những người còn duy trì được nghề đan lát truyền thống chủ yếu là người già và phụ nữ trong làng.

Để những người đan lát thêm gắn bó với nghề, trở thành nét đẹp của một vùng quê ven sông, rất cần sự quan tâm của các cấp, các ngành trong việc mở các lớp tập huấn nâng cao tay nghề, tìm kiếm đơn đặt hàng mới, mở rộng thị trường, giới thiệu sản phẩm, tạo thương hiệu cho nghề truyền thống, góp phần bảo tồn và phát triển nghề mây tre đan Triệu Đề./.

Ngày đăng: 26/12/2017 Tác giả: Trần Hanh - Số lần được xem: 657

Phát triển nông thôn


ĐƠN VỊ THUỘC CƠ SỞ


Liên kết website